De Tuin van Haarlem
Opgave
Het Westelijk Tuinbouwgebied is gelegen aan de westzijde van Haarlem. Het wordt begrensd door de Lorentzkade aan de oostzijde, de gemeentegrens met Bloemendaal en de bebouwing van het Ramplaankwartier aan de westzijde, de Zijlweg aan de noordzijde en
de Duinvlietweg aan de zuidzijde. De Stichting Tuin van Haarlem werkt middels advies, samenwerking, overleg met o.a. bestuurders en belanghebbenden en het delen van informatie, aan het behoud, herstel, ontwikkeling en beheer van natuur, landschap en milieu en van de ruimtelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden in het Westelijk Tuinbouwgebied. Dit doet de Stichting al sinds1996, toen nog onder de naam Werkgroep Tuinbouwgebied.
De Stichting heeft over de jaren heen zeer veel kennis opgedaan en informatie verzameld over het Westelijk Tuinbouwgebied. Zij heeft hierdoor ook een duidelijke visie ontwikkeld over hoe dit prachtige gebied zich in de toekomst zou kunnen en moeten ontwikkelen.
Die visie is in grote lijnen terug te vinden in het Landschapsbeheerplan 2002 dat onderdeel is van het Bestemmingsplan Binnenduinrand 2017. Met de toename van de druk op het gebied vanuit onder andere recreatie, de energietransitie en het steeds groter wordende belang van een gezonde leefomgeving, is het verbeelden van deze visie een voor de Stichting essentiële opgave geworden. De Stichting wil met een heldere visie haar rol als ‘hoeder’ van de kwaliteit van het Westelijk Tuinbouwgebied goed kunnen neerzetten. Onder andere als gesprekspartner van de provincie NH en van de gemeente Haarlem in hun plannen voor het buitengebied. Daarnaast als aanspreekpunt voor bewoners van Haarlem en omliggende gemeenten.
Samen met de Stichting werkten wij aan de verdere uitdieping, verwoording en verbeelding van hun visie op de toekomst van dit gebied.
Onze opdracht
Wij werkten aan een wervend toekomstperspectief voor en een tentoonstelling over het Westelijk Tuinbouwgebied van Haarlem: De Tuin van Haarlem.
Huidige situatie Westelijk Tuinbouwgebied (2025)
Waardevol landschap
Van tuinbouwgebied naar tuin
De binnenduinrand is een prachtig mozaïek van landgoederen, duinbossen, open weidegebieden en groene woongebieden. Het Westelijk Tuinbouwgebied maakt daar als uniek open gebied en onderdeel van het Beschermd Landschap Zuid-Kennemerland onlosmakelijk onderdeel van uit. Maar de status van het gebied heeft weinig betekenis als de landschappelijke kwaliteit, het gebruik en de beleving daar niet mee stroken. En gaat dat met alle plannen die er liggen wel verbeteren?
Als je door de beleidsdocumenten heen kijkt en de ambities die er vanuit verschillende thema’s liggen naast elkaar legt, dan liggen er hele mooie kansen en mogelijkheden maar kan het tegelijkertijd met het gebied nog heel veel kanten op.
In onze ogen dekt de naam Westelijk Tuinbouwgebied dan ook niet (langer) de lading van waar het gebied voor gebruikt wordt, wat de kwaliteiten zijn van het gebied en waar de toekomst ligt.
Het zou een zeer sterke naam zijn geweest als het gehele gebied voor tuinbouw zou worden gebruikt en alle functies daarbinnen daar een relatie mee zouden hebben. De werkeljkheid is anders en ook de toekomst moet dat zijn. Wij zijn van mening dat als de essentie van een gebied niet duidelijk is omschreven er van alles zou kunnen plaatsvinden wat op dat moment zou passen. Met de kans dat er in de loop van de tijd kwaliteiten verdwijnen of kansen niet meer zijn te benutten.
Met onze visie willen we inzetten op de ontwikkeling van 1 tuin: De Tuin van Haarlem.
• Als achtertuin van de stad Haarlem;
• Als overgang van dicht stedelijk gebied naar landschap;
• Als plek voor samen zijn en samen doen;
• Als bron van voedsel voor mens en dier;
• Als plek voor ontspanning;
• Als bron van inspiratie.
Kwaliteiten van toen .... (Gezicht op Haarlem, F.A. Milatz, ca. 1800)
En kwaliteiten van nu
Drie ingrediënten
Door in te zetten op de ontwikkeling van één ‘Tuin van Haarlem’ worden toekomstige opgaven helder. Je hoeft je enkel af te vragen wat deze tuin nodig heeft, wat de ingrediënten moeten zijn, om goed te kunnen functioneren.
Schoon water
Een tuin wil je het liefst voorzien van schoon, gebiedseigen of zelf opgevangen water. Nu is één van de belangrijkste en meest unieke aspecten van de Tuin van Haarlem de aanwezigheid van schoon water in de vorm van kwel. Een kwaliteit die nu beperkt zichtbaar is en in zeer beperkte mate wordt benut. Schoon water stroomt nu onzichtbaar weg.
Voor de gehele Tuin van Haarlem wordt in brede zin ingezet op het optimaal benutten van dit schone water maar ook in het zoveel mogelijk schoon houden van dit water.
Raamwerk van groen en blauw
Het historische patroon van watergangen en wegen vormt in de basis een herkenbaar raamwerk voor de Tuin van Haarlem. We zouden dit raamwerk zowel visueel als ecologisch willen versterken zodat het een robuust toekomstbestendig raamwerk gaat vormen dat kan plaats bieden aan diverse functies. Hierbij zorgt dit raamwerk er voor dat de Tuin van Haarlem kan gaan functioneren als hoogwaardige overgangszone naar de aanliggende Natura 2000-gebieden.
Verbonden Tuinen
Binnen de Tuin van Haarlem worden een aantal karakteristieke zones onderscheiden die met elkaar in balans zijn, ondersteunend zijn aan elkaar en ruimtelijke en functioneel met elkaar verbonden zijn.
‘Puur Natuur’ is het thema wat deze tuinen met elkaar delen. We onderscheiden vier tuinen: de Landschapstuin, de Siertuin, de Kweektuin en de Wilde tuin.
Opdrachtgever
Stichting Tuin van Haarlem
Type project
Visie, landschap, stadsrand
Locatie
Westelijke rand Haarlem
Informatie
De rapportage is als boek te koop bij het ABC Architectuurcentrum Haarlem.
Plankaart De Tuin van Haarlem
Verbonden tuinen
De kweektuin
Contact info
welkom@vandongen.studio
+31 23 737 03 67
Bereikbaar van maandag tot en met
vrijdag van 09:00-1800
